بوده ، و « 1 » حالا سعت شهر بمراتب زياده از آن شده چرا كه در عرض از درهء « 2 » دو برادران تا پل مالان كه دو فرسنگ مسافت دارد تأسيس بقاع و ترصيص عمارات و ارباع است ، بلكه از دره مذكوره تا « كوه اسكلجه » « 3 » و « كلبرخان » كه چهار فرسخ است و از « اوبه » تا « كوسويه » كه سى فرسخ است عمارات و باغات و قرى و بلوكات هرات است كه به يكديگر « 4 » اتصال دارد . و بنده از « 5 » جناب مغفر تماب سلطنت‌پناه غياث السلطنة و الدين ابو الفتح محمد سلطان انار اللّه مرقده كه بكجيك مرزا مشهور بود و در سفر مبارك مكه « 6 » دو نوبت بمصر رسيده شنيدم كه فرمود كه مصر كه آوازهء وسعت و عظمت او در همهء « 7 » اقطار ربع مسكون ساير است ربع هرات باشد اما ضمايم مصر « 8 » بيشتر است . و رود هرات كه برود مالان اشتهار دارد در ميان قرى و بلوكات ميرود و از دو طرف خود تمامى مواضع و مزارع را آب ميدهد « 9 » و در ايام بهار دو هزار و سه هزار سنگ آب سيل در اين رود مىآيد و تمام بباغات و مزروعات ميرود . چنان كه از سرخس و خاشاك ميگذرد و از سرخس نميگذرد و از قراى اين شهر چندين قريه هست كه با شهرها و ولايتها برابرى مىكند و از آن جمله دار العباده « زيارتگاه » است كه هميشه

--> ( 1 ) - مج : بوده حالا . مك : بوده و حالا . ( 2 ) - مج : عرض درّه برادران . مك : عرض از درّه دو برادران . ( 3 ) - اين كلمه در نسخه‌هاى مج ، مك ، س ( اسلجه ) نوشته شده است . اما ظاهرا صحيح آن ( اسكلجه ) باشد چه حافظ ابرو در جغرافى ، و زبدة التواريخ و ذيل جامع التواريخ خود همه‌جا آن را : « اسكلجه » نوشته است . و خود اسفزارى نيز در شرح سلطنت ملوك كرت در همين كتاب ميگويد : « امان‌كوه - كه ملوك كرت بر فراز آن قلعهء مستحكمى داشته‌اند - در اين ايام - عهد مصنف - قرن 9 - به : كوه اسكلجه مشهور است » . حمد اللّه مستوفى گويد : « بر دو فرسنگى هرات بر كوه آتشخانهء ( آتشكده ) بوده است آن را ( ارشك ) گفته‌اند ، و اين زمان قلعهء ( اسكلجه ) ميگويند » . - نزهة القلوب - ص 152 ليدن . ( 4 ) - مج : كه به يكديگر . مك : كه بيكدگر . ( 5 ) - مج : و بنده جناب . مك : و بنده از جناب . ( 6 ) - مج : مبارك مكه دو . مك : مبارك دو . ( 7 ) - مج : او را در اقطار . مك : او در همه اقطار . ( 8 ) - مج : ضمايم بيشتر . مك : ضمايم مصر بيشتر . ( 9 ) - مج : آب و در ايام . مك : آب ميدهد و در ايام .